Колоректальды қатерлі ісік дамуының модифицирулайтын қауіп факторлары: әдебиетке шолу

Аңдатпа

Өзектілігі: Колоректальды қатерлі ісік (КҚІ) – қатерлі ісік профиліндегі ең көп таралған орындардың бірі. Қазақстанда, әлемнің көптеген елдеріндегідей, соңғы онжылдықта КҚІ-пен халықтың аурушаңдығының артуы байқалады. Демек, аймақтық және мемлекеттік деңгейлердің бастапқы алдын алу бағдарламаларын әзірлеу үшін, осы патологиялық процеске әкелетін қауіп факторларын білу маңызды.
Зерттеудің мақсаты – колоректальды қатерлі ісік ауруының модифицирулайтын қауіп факторларын зерттеу.

Әдістері: PubMed, Cochrane library, elibrary, Cyberleninka, Google Scholar электрондық дерекқорларында жүйелі іздеу жүргізілді.
Зерттеуге үлкен популяцияларда жүргізілген рандомизацияланған және когорттық зерттеулер туралы есептер, мета-талдаулар және жүйелі шолулар, ашық қолжетімді және статистикалық расталған қорытындылары бар ағылшын және орыс тілдеріндегі түпнұсқа толық мәтінді мақалалар кірді. Ерекшелік критерийлері: қысқаша есептер, газет мақалалары және жеке хабарламалар.
Іздеу тереңдігі 10 жыл болды (2012-2022).
Нәтижелері: Жарияланған деректер диета, темекі шегу, алкогольді тұтыну, семіздік және физикалық белсенділік сияқты колоректальды қатерлі ісіктің дамуына өзгертілетін қауіп факторларының елеулі әсерін көрсетеді.
Қорытынды: КҚІ-бұл ішкі және сыртқы факторлардың әсерінен пайда болатын полиэтиологиялық ауру. Алайда, КРР жағдайларының тек 25-30%-ы генетикалық факторлар, полиптердің жеке тарихы және ішектің қабыну аурулары сияқты өзгермейтін қауіп факторларына байланысты. КРР жағдайларының 70-75%-ы анда-санда пайда болады және темекі шегу, алкогольді тұтыну, дұрыс емес тамақтану, отырықшы өмір салты, физикалық белсенділіктің болмауы, май басу сияқты өзгертілетін қауіп факторларына байланысты болады.